آیت الله مظاهری:کسی که به قانون مواسات عمل نکند دل امام زمان را خون می کند
تاریخ انتشار: ۲۹ فروردین ۱۳۹۴، ۱۱:۴۲

اگر می‌بینیم فقر در جامعه هست، برای اینست که به قانون مواسات عمل نمی‌شود.

گفتاری از آیت الله مظاهری
قانون مواسات و گناه بزرگ جامعه ما
بحثی که موضوع ماست، اینست که خداوند در قرآن می‌فرماید: «وَ الَّذِینَ فِی أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ»، «وَ فِی أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ»[۱]؛ اگر می‌خواهی خودسازی کنی، باید دیگرگرا و به فکر دیگران باشی، به هر اندازه که می‌توانی. قرآن می‌فرماید: «لِیُنْفِقْ ذُو سَعَهٍ مِنْ سَعَتِهِ وَ مَنْ قُدِرَ عَلَیْهِ رِزْقُهُ فَلْیُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ»[۲]؛ باید به هر اندازه که می‌توانی به فکر دیگران باشی. آن کسانی که می‌توانند دختران را شوهر دهند و پسرها را زن دهند و خانه برای بی‌خانمان‌ها درست کنند و بالاخره مردم را از نظر خوراک و پوشاک و مسکن و ازدواج در رفاه قرار دهند. و کسانی که نمی‌توانند، به هر اندازه که می‌توانند و اگر هیچ نمی‌توانند، دلسوز برای اجتماع و دیگران باشند، با دعا و راز و نیاز با خدا و کمک گرفتن از دیگران برای مستمندان.
چیزی که باید به آن توجه داشته باشیم و مهم است، اینکه این غیر از خمس و زکات است. این را آیه اول سوره بقره معنا می‌کند و می‌فرماید:
«ذٰلِکَ الْکِتَابُ لاَ رَیْبَ فِیهِ هُدًى لِلْمُتَّقِینَ‌، الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَ یُقِیمُونَ الصَّلاَهَ وَ مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنْفِقُونَ‌«[۳]
باز در اینجا قرآن اول نماز را می‌گوید و بعد از نماز رسیدگی به دیگران را می‌گوید. انسان می‌تواند خدا را معلم اخلاق خود کند. یکی با اقامۀ نماز و دوم با «وَ مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنْفِقُونَ»‌، هرچه را خدا به او داده است، دیگران در آن شریک شوند. اگر مالی دارد، در مالش و اگر علم دارد، در علمش و اگر وجاهت شخصیت دارد، در وجاهت و اگر قلم دارد، در قلمش و بالاخره هر نعمتی که دارد، خودخور و خودخواه نباشد و به هر اندازه که می‌شود به دیگران بدهد: «وَ الَّذِینَ فِی أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ» و این حقّ معلوم یعنی قانون مواسات.
قضیّۀ خمس و زکات ربطی به این بحث ما ندارد. در قرآن هم کم آیه راجع به زکات اصطلاحی فقها داریم و بیش از یک آیه نیست که می‌فرماید: «خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَهً»[۴] و آن هم در مدینه نازل شده است. راجع به خمس هم بیش از یک آیه نداریم و اینست که: «وَ اعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ»[۵] که این هم در مدینه نازل شده است؛ امّا قانون مواسات بیش از هزار مرتبه در قرآن نازل شده است. هم در مکه آیه بعد از آیه و زمان بعد زمان و مکان بعد مکان و هم در مدینه. اگر بخواهیم آیات این قانون مواسات را بشماریم، بیش از هزار آیه می‌شود. این جملۀ «وَ مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنْفِقُونَ‌« بیش از هزار مرتبه در قرآن آمده است. این بچه بازی و سهل انگاری نیست، بلکه قانون مواسات خیلی جدّی است. بله فرقش اینست که در باب خمس و زکات اگر خمس و زکات نداد، حق الناس کرده و اگر حاکم اسلامی بتواند خمس و زکات را از او می‌گیرد و اگر کسی خمس ندهد، مال امام زمان در مالش است و نمی‌تواند تصرف در اموالش کند. اگر کسی زکات اصطلاحی فقها در رساله را بدهکار باشد، نمی‌تواند تصرف در اموالش کند تا اینکه زکاتش را بدهد. فقرا و امام زمان شریک در اموالش هستند و گفتم اگر حکومت اسلامی بتواند، از او می‌گیرد. اما راجع به قانون مواسات گرفتنی و حق النّاسی نیست، بلکه یک تکلیف است اما تکلیف خیلی جدّی است. در همان اول قرآن می‌فرماید: اگر متّقی هستی باید این دو بال را داشته باشی، یکی بال رابطه با خدا و یکی بال رابطه با مردم: «یُقِیمُونَ الصَّلاَهَ وَ مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنْفِقُونَ‌« و این کم کم به جاهای بالایی می‌رساند، به اندازه‌ای که اگر این تکلیف را ادا نکند، گناه بزرگ است و برای او جهنّم است و آیاتش هم فراوان است و معمولاً کسی به این قانون مواسات عمل نمی‌کند. اگر خیلی مرد باشد خمس و زکاتش را می‌دهد، اما اینطور نیست که به هر اندازه به فکر زن و بچه‌اش است، به فکر دیگران هم باشد. اگر به راستی این قانون مواسات پیاده شود، اول چیزی که نتیجه می‌دهد، رفع فقر است و آنگاه فقر در جامعۀ ما نیست. اگر می‌بینیم فقر در جامعه هست، برای اینست که به این قانون مواسات عمل نمی‌شود.
وقتی حضرت ولی عصر«ارواحنافداه» بیایند، با خرق عادت و معجزه به یک شبانه‌روز بر دنیا مسلّط می‌شوند و شش شبانه‌روز در دنیا مستقر می‌شوند و اینها معجزه و خرق عادت است و به قول قرآن، خدا می‌خواهد چنین شود و می‌شود، خدا می‌خواهد به دست ولیّش پرچم اسلام روی کرۀ زمین افراشته شود و عدالت اسلامی سرتاسر جهان را بگیرد و می‌گیرد. اما بعد حساب خرق عادت نیست و حساب معجزه نیست، بلکه حساب پیاده شدن قرآن و احکام اسلام است و اگر قرآن در میان مردم پیاده شود، همۀ مردم از نظر خوراک و پوشاک و مسکن و ازدواج در رفاه می‌شوند.
به عنوان مثال امیرالمؤمنین«سلام‌الله‌علیه» پنج سال حکومت کردند با آن همه دردسرها و با سه جنگ مصیبت‌بار. جنگ‌هایی که برای امیرالمؤمنین«سلام‌الله‌علیه» جلو آمد، غیر از جنگ‌هایی بود که برای پیغمبر اکرم«صلّی‌‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم» جلو می‌آمد. جنگ‌هایی که برای پیغمبر جلو می‌آمد، با کفار و مشرکین بود، اما جنگ‌های امیرالمؤمنین با مسلمان‌ها بود. یعنی در جنگ جمل و صفین و نهروان، مسلمان‌ها جلو آمدند و می‌خواستند حکومت امیرالمؤمنین را از بین ببرند و امیرالمؤمنین را نابود کنند و می‌خواستند مسلمان‌ها را نابود کنند که شصت هزار نفر را در جنگ صفین کشتند. سه جنگ برای امیرالمؤمنین جلو آمد که بالاترین جنگ‌ها هم جنگ نهروان بود و امیرالمؤمنین می‌فرمایند: اگر من نبودم، هیچ کس نمی‌توانست چشم این فتنه را کور کند و من توانستم در جنگ نهروان پیروز شوم. بالاخره امیرالمؤمنین اینچنین پنج سال حکومت کردند. مرحوم مجلسی «رضوان‌الله‌تعالی‌علیه» روایت را نقل می‌کنند که روایت خیلی شیرینی است که در نماز جمعه بعضی اوقات امیرالمؤمنین«سلام‌الله‌علیه» می‌فرمود: ای مردم! من خلیفۀ شما شدم و من کسی هستم که همۀ شما را از نظر خوراک و پوشاک و مسکن و ازدواج در رفاه کردم و یک نفر نیست که زن نداشته باشد و یک نفر نیست که خانه نداشته باشد و یک نفر نیست که از نظر خوراک و پوشاک در مضیقه باشد و بعد می‌فرمایند: ای مردم من کسی هستم که برای شما آب آوردم. معلوم می‌شود از دجله آب لوله کشی به کوفه آورده‌اند.[ ۶] اگر به راستی قانون مواسات پیاده شود، اول نتیجه‌اش اینست که همۀ مردم در رفاه می‌شوند. اسلام که مدّعی است که من می‌توانم جهان را اداره کنم، باید چنین باشد. یعنی باید قوانینی در قرآن باشد که آن قوانین بتواند جهان را اداره کند و اول چیزی که باید در جهان اداره شود، اینست که باید فقر نباشد. اول عدالت باشد و بعد از آن نه اینکه فقر نباشد، بلکه رفاه باشد و اگر ما به راستی به این قانون مواسات عمل کنیم، رفع فقر اجتماعی می‌شود و جداً پیدا نمی‌کنیم دختری را که در خانه بماند و پیدا نمی‌کنیم پسری را که بی زن بماند و پیدا نمی‌کنیم کسی را که بی خانه باشد و معنا ندارد پیدا کنیم کسی را که از نظر خوراک و پوشاک در مضیقه باشد. این معنای قانون مواسات قرآن است و این از شاهکارهای آیات قرآن است. گفتم قرآن بیش از هزار جا روی این پافشاری دارد. پس باید چنین باشیم اما معمولاً نیستیم. باید به هر اندازه می‌توانیم گره از کار دیگران بگشاییم. اگر کسی بتواند گره از کار کسی بگشاید و اما نگشاید، یک گناه کبیرۀ بسیار بالا انجام داده است و گناهش خیلی بزرگ است. گناه به اندازه‌ای بزرگ است که آقا امام صادق«سلام‌الله‌علیه» در منی منبر رفته بودند و در وسط منبر فرمودند: ای شیعیان ما اینقدر دل ما را خون نکنید. یک فضولی در وسط منبر گفت: یابن رسول الله! ما مرید شما هستیم و شما را امام می‌دانیم، کجا دل شما را خون کرده‌ایم؟ امام صادق فرمودند: تو، دو سه روز قبل به منی می‌آمدی و پیاده‌ای، خسته کنار جاده ایستاده بود و به تو گفت: مرا سوار کن و تو می‌توانستی او را سوار کنی، اما سوار نکردی و با بی‌اعتنایی گذشتی و دل ما را خون کردی.
دل امام زمان را کسی خون می‌کند که به قانون مواسات عمل نکند، کسی که تجمل‌گرا باشد، اما مردم در مضیقۀ مالی و در مضیقۀ ازدواج و خانه باشند. دو دو تا چهار تا است که اگر مردم به قانون مواسات عمل کنند، فقر از جامعه برداشته می‌شود و همه از نظر خوراک و پوشاک و مسکن و ازدواج در رفاه می‌شوند.
مثال ساده‌ای بزنم و خیال نمی‌کنم کسی بتواند روی این مثال شبهه کند. اگر تجمل‌گرایی که الان داریم، برداشته شود و به جای آن رفاه‌گرایی شود، آنگاه تمام این مشکلات رفع می‌شود و جامعۀ ما از نظر خوراک و پوشاک و مسکن و ازدواج در رفاه می‌شوند. این تجمل‌گرایی‌هایی که الان بین همه هست و حتی بین ما روحانیون هم هست. تجمل گرایی‌ها عجیب شده است، مخصوصاً در عروسی‌ها و در ولیمه‌ها و در آن مکه رفتن‌ها و ولیمه و سوغاتی‌ها، اگر برداشته شود و ساده‌زیستی شود، آنگاه رفع فقر از جامعه می‌شود و هیچ‌کس بی زن و بی شوهر نمی‌ماند و هیچ کس مشکل جهیزیه و مهریه ندارد و هیچ‌کس مشکل بی‌خانگی ندارد و همۀ مردم از نظر خوراک و پوشاک و مسکن و ازدواج در رفاه می‌شوند. این روایت و آیه و علم الاقتصاد هم نمی‌خواهد. من سال‌ها پیش کتابی به نام «مقایسه‌ای بین سیستم‌های اقتصادی» نوشتم و اقتصاد اسلام را با اقتصاد سرمایه‌داری و کمونیستی مقایسه کردم و در جلد اول آن قانون مواسات را آوردم و در آنجا اثبات کردم که جامعه باید فقر نداشته باشد. به قول امیرالمؤمنین«سلام‌الله‌علیه» فقر، فلاکت است. فقر سخت است و فقر انسان را به کفر نزدیک می‌کند: «کَادَ الْفَقْرُ أَنْ‏ یَکُونَ‏ کُفْراً»[۷] و فقر مشکل است و باید این فقر نباشد. لذا تلاش و کوشش انسان واجب است. بعد هم مردم و بعد اگر مردم نکردند، حکومت بتواند این کار را بکند و این معنا ندارد که فقر موجود باشد. اگر اسلام پیاده شود و باز فقر باشد، این اسلام، اسلام نیست و ما مدعی هستیم که اسلام جهانی است و اسلام آمده برای اینکه سختی‌ها را رفع کند و اسلام آمده و اول چیزی که آورده اتحاد و برادری و بعد از آن رفع فقر عمومی است. می‌دانید این تجمل‌گرایی‌ها چقدر گناه دارد؟ قرآن کریم می‌فرماید:
«وَ أَصْحَابُ الشِّمَالِ مَا أَصْحَابُ الشِّمَالِ‌، فِی سَمُومٍ وَ حَمِیمٍ‌، وَ ظِلٍّ مِنْ یَحْمُومٍ‌، لاَ بَارِدٍ وَ لاَ کَرِیمٍ‌، إِنَّهُمْ کَانُوا قَبْلَ ذٰلِکَ مُتْرَفِینَ‌، وَ کَانُوا یُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ الْعَظِیمِ»[۸]
به اندازه‌ای مشکل است که معنا کردن آن برای شما و برای من هم مشکل است. اینکه دست چپی‌ها در روز قیامت چقدر شوم و بدبخت هستند و اینها قبل از اینکه آنها را به جهنم ببرند، زیر دود و هرم جهنم می‌سوزند. به آنها خطاب می‌شود برای اینکه مترف و تجمّل‌گرا بودید. آن تجمّل‌گرایی شما سبب شد که گناه کنید و دزدی‌ها و حیف و میل‌ها در اثر همین تجمّل‌گرایی است و در همین تجمّل‌گرایی هفت هشت ده تا صفت رذیله خوابیده است. قرآن می‌فرماید: چون تجمل‌گرا بودید، گناهان بزرگی هم از شما سر زده است.
کدامیک از ما تجمل‌گرا نیستیم؟! این طرز ازدواج‌ها و طرز خانه‌های ما و طرز رفت و آمدهای ما و طرز عید نوروز ما با آن همه گناه و جنایت‌ها و با آن همه بی‌بند و باری‌ها، تجمل‌گرایی است. و ما باید ساده‌زیست شویم. این اقتصاد مقاومتی مقام معظم رهبری انصافاً چیز خوبی است. البته پیاده شدن آن کار مشکلی است و اما نمی‌توانم و نمی‌شود در قاموس انسان راه ندارد و حتماً باید این اقتصاد مقاومتی پیاده شود و الاّ اقتصاد ما همیشه مریض است. اقتصاد نفتی باشد، معلوم است که آمریکا و صهیونیست‌ها بر ما مسلّط می‌شوند. اگر اقتصاد مقاومتی نباشد، معلوم است که همیشه دولت بدبخت و محتاج است. این اقتصاد مقاومتی خیلی مفید است. مرادم اینست که یکی از ارکان این اقتصاد مقاومتی، ساده‌زیستی است. اینکه با ساده‌زیستی محتاج به دیگران نباشیم. این ساده‌زیستی غنای عجیبی است: «عَزَّ مَن‏ قَنِعَ‏ و ذَلَ‏ مَن طَمِع‏»[۹] اگر می‌خواهی عزیز باشی، ساده‌زیست باش. آنگاه انسان می‌تواند به خیلی از جاها برسد. الان مرادم اینست که این تجمّل‌گرایی برداشته شود، فقر هم برداشته می‌شود. البته تلاش و کوشش و توجه می‌خواهد و البته تلاش اجتماعی می‌خواهد و با یک فرد و ده فرد و بیست فرد نمی‌شود، بلکه کار عمومی است. همینطور که قرآن می‌فرماید: «وَ مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنْفِقُونَ‌« و همینطور که می‌فرماید: «وَ الَّذِینَ فِی أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ‌« و «وَ فِی أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ‌«؛ باید مخصوصاً به آبرودارها و محروم‌ها برسیم، به هر اندازه که می‌توانیم. اگر می‌توانیم خودمان و اگر نمی‌توانیم با قلم و قدممان کمک کنیم.

پی نوشت ها:
[۱]. الذاریات‏، ۱۹: «و در اموالشان براى سائل و محروم حقّى [معیّن‏] بود.»
[۲]. الطلاق‏، ۷: «بر توانگر است که از دارایى خود هزینه کند، و هر که روزى او تنگ باشد باید از آنچه خدا به او داده خرج کند.»
[۳]. البقره، ۳-۲: «این است کتابى که در [حقانیت‏] آن هیچ تردیدى نیست [و] مایه هدایت تقواپیشگان است، آنان که به غیب ایمان می‌آورند، و نماز را بر پا می‌دارند، و از آنچه به ایشان روزى داده‌ایم انفاق می‌کنند.»
[۴]. التوبه، ۱۰۳: «از اموال آنان صدقه‌اى بگیر.»
[۵]. الأنفال‏، ۴۱: «و بدانید که هر چیزى را به غنیمت گرفتید، یک پنجم آن براى خدا.»
[ ۶]بحارالأنوار، ج ۴۰، ص ۳۲۷: «مَا أَصْبَحَ بِالْکُوفَه أَحَدٌ إِلَّا نَاعِماً إِنَّ أَدْنَاهُمْ مَنْزِلَه لَیأْکُلُ الْبُرَّ وَ یجْلِسُ فِى الظِّلِّ وَ یشْرَبُ مِنْ مَاءِ الْفُرَاتِ»
[۷]. الکافی، ج ۲، ص ۳۰۷٫
[۸]. الواقعه، ۴۶-۴۱: «و یاران چپ کدامند یاران چپ؟ در [میان‏] باد گرم و آب داغ، و سایه‌اى از دود تار، نه خنک و نه خوش، اینان بودند که پیش از این ناز پروردگان بودند، و بر گناه بزرگ پافشارى می‌کردند.»
[۹]. النهایه فی غریب الحدیث، ج ۴، ص ۱۱۴٫


پاسخ دهید

اسلام علوی یعنی توحید و عدالت
گروه تعاون الحیاه

قرض الحسنهٔ الحیاه
انتشارات الحیاة
خرید آنلاین کتاب